Giáo dục khai phóng ở Việt Nam nhìn từ Đông Kinh Nghĩa Thục

Thành lập năm 1907 ở Hà Nội, Đông Kinh Nghĩa Thục là sự tích hợp những thành tựu cải cách giáo dục Đông – Tây vào cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20.

Dù giáo dục khai phóng có thể được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau nhưng tất cả đều có chung một điểm là “cung cấp một nền tảng tri thức rộng mở cho những công cụ để tư duy phản biện, lập luận phân tích, và trình bày sáng tỏ. Những sự thông thạo này sẽ chuẩn bị cho người học biết cách đối mặt với những vấn đề phức tạp nhất của thế giới và giải quyết những đổi mới của tương lai với những thách thức khôn lường”.
 

Từ bìa phải sang trái: Hai căn nhà số 4 (nhà riêng cụ Lương Văn Can, bìa phải) và số 10 (nhà màu trắng với 3 khung cửa vòm) phố Hàng Đào, Hà Nội, từng là cơ sở dạy học của Đông Kinh Nghĩa Thục.  Nguồn: Henri Gourdon, L’Indochine, Paris: Larousse, 1931, tr. 131

Nền tảng thực hành của một truyền thống giáo dục như thế có lịch sử lâu đời không chỉ ở các nước phương Tây mà còn ở các nước phương Đông như Ấn Độ, Trung Hoa, hay Ai Cập.

Năm 1907, Đông Kinh Nghĩa Thục (ĐKNT, thường được dịch sang tiếng Anh là “The Tonkin Free School”) ra đời trong bối cảnh thuộc địa đánh dấu một bước phát triển mới trong truyền thống giáo dục khai phóng Việt Nam. ĐKNT là sự tích hợp những thành tựu cải cách giáo dục Đông – Tây vào cuối thế kỷ 19 – đầu thế kỷ 20 nhằm đáp ứng những yêu cầu cấp thiết của thời đại, đặc biệt là vấn đề canh tân đất nước về mọi mặt để mưu cầu tiến bộ, bình đẳng, hợp tác và độc lập dân tộc.

Thời gian tồn tại ngắn ngủi của ĐKNT trong vòng khoảng 10 tháng tỷ lệ nghịch cực đại với ảnh hưởng sâu rộng của ngôi trường này đối với truyền thống giáo dục Việt Nam nói riêng, và đối với sự phát triển theo định hướng mới của xã hội Việt Nam nói chung.